{"id":6714,"date":"2023-05-16T16:50:24","date_gmt":"2023-05-16T14:50:24","guid":{"rendered":"https:\/\/elemelingua.com\/?p=6714"},"modified":"2023-07-07T14:06:24","modified_gmt":"2023-07-07T12:06:24","slug":"mezzofanti-fenomenalny-hiperpoliglota","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/mezzofanti-fenomenalny-hiperpoliglota\/","title":{"rendered":"Mezzofanti: Fenomenalny hiperpoliglota"},"content":{"rendered":"\n

Ilu j\u0119zyk\u00f3w mo\u017ce nauczy\u0107 si\u0119 cz\u0142owiek w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia? Pi\u0119ciu? Dziesi\u0119ciu? A mo\u017ce stu? Czy kto\u015b kiedykolwiek by\u0142 testowany ze znajomo\u015bci tak wielu j\u0119zyk\u00f3w? Je\u015bli zadajesz sobie tego rodzaju pytania, powiniene\u015b(a\u015b) pozna\u0107 histori\u0119 kardyna\u0142a Giuseppe Gaspara Mezzofantiego<\/a> (kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w latach 1774-1849).<\/p>\n\n

Niezwyk\u0142e dziecko<\/strong><\/h2>\n\n

Mezzofanti sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego \u017cycia w Bolonii. Tam te\u017c przyj\u0105\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Na Uniwersytecie Bolo\u0144skim pracowa\u0142 jako profesor j\u0119zyk\u00f3w orientalnych i bibliotekarz. Nast\u0119pnie w 1831 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Rzymu, gdzie zosta\u0142 kustoszem Biblioteki Watyka\u0144skiej. W 1838 r. Papie\u017c Grzegorz XVI mianowa\u0142 go kardyna\u0142em. Oto kilka kr\u00f3tkich, suchych fakt\u00f3w.<\/p>\n\n

Kiedy Giuseppe Gasparo by\u0142 jeszcze ch\u0142opcem, jego ojciec Francesco Mezzofanti pracowa\u0142 jako stolarz, a jego warsztat, w kt\u00f3rym wykonywa\u0142 swoje rzemios\u0142o, znajdowa\u0142 si\u0119 na otwartej ulicy. Podobno miejsce, w kt\u00f3rym m\u0142odzieniec pomaga\u0142 ojcu, znajdowa\u0142o si\u0119 naprzeciwko okien szko\u0142y prowadzonej przez starego ksi\u0119dza, kt\u00f3ry uczy\u0142 \u0142aciny i greki. Ma\u0142y Giuseppe nie zna\u0142 alfabetu greckiego ani nawet alfabetu swojego w\u0142asnego j\u0119zyka, ale kiedy us\u0142ysza\u0142 lekcj\u0119, od razu wychwyci\u0142 wszystkie greckie i \u0142aci\u0144skie s\u0142owa. Uda\u0142o mu si\u0119, chocia\u017c nigdy nie widzia\u0142 podr\u0119cznik\u00f3w do greki czy \u0142aciny! Na szcz\u0119\u015bcie nauczyciel dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym. Zabra\u0142 ch\u0142opca z warsztatu i pozwoli\u0142 mu kontynuowa\u0107 nauk\u0119.<\/p>\n\n

Mezzofanti pozna\u0142 kilkadziesi\u0105t j\u0119zyk\u00f3w.<\/strong><\/h2>\n\n

Gdy go pytano, ile zna j\u0119zyk\u00f3w, zwykle odpowiada\u0142: \u201ePi\u0119\u0107dziesi\u0105t i bolo\u0144ski\u201d. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy zgadza si\u0119, \u017ce faktycznie by\u0142o ich kilkadziesi\u0105t. Na podstawie wspomnie\u0144 obcokrajowc\u00f3w, kt\u00f3rzy osobi\u015bcie poznali poliglot\u0119, jego biograf C.W. Russell podzieli\u0142 znane mu j\u0119zyki na cztery kategorie: <\/p>\n\n

1) j\u0119zyki, kt\u00f3rymi Mezzofanti w\u0142ada\u0142 doskonale, <\/p>\n\n

2) te, kt\u00f3rymi pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 dobrze, <\/p>\n\n

3) te, w kt\u00f3rych komunikowa\u0142 si\u0119 swobodnie, ale z b\u0142\u0119dami, <\/p>\n\n

4) j\u0119zyki, w kt\u00f3rych potrafi\u0142 wypowiedzie\u0107 tylko kilka zda\u0144 i zainicjowa\u0107 rozmow\u0119. <\/p>\n\n

Do pierwszej kategorii Russell zaliczy\u0142: alba\u0144ski, angielski, arabski, ormia\u0144ski (staro\u017cytny i wsp\u00f3\u0142czesny), chaldejski, chi\u0144ski, czeski, du\u0144ski, flamandzki, francuski, grecki, hebrajski, hiszpa\u0144ski, iliryjski, koptyjski, \u0142aci\u0144ski, malta\u0144ski, holenderski, niemiecki, perski, polski, portugalski, rosyjski, szwedzki, turecki, w\u0119gierski i w\u0142oski. <\/p>\n\n

W drugiej grupie znalaz\u0142y si\u0119: syryjski, gyyz, amharski, hindustani, gud\u017carati, baskijski, wo\u0142oski, kalifornijski i algonki\u0144ski. By\u0142o jeszcze jedena\u015bcie j\u0119zyk\u00f3w w trzeciej kategorii i osiem j\u0119zyk\u00f3w w czwartej kategorii. Do tej listy mogliby\u015bmy doda\u0107 r\u00f3\u017cne dialekty.<\/p>\n\n

J\u0119zykowy fenomen<\/strong><\/h2>\n\n

W 1817 roku, w drodze powrotnej z Rzymu do Wenecji, w Bolonii zatrzyma\u0142 si\u0119 Lord Byron, jeden z najs\u0142ynniejszych przedstawicieli literatury angielskiej epoki romantyzmu. Tam spotka\u0142 poliglot\u0119, a p\u00f3\u017aniej napisa\u0142 o Mezzofantim: „Cz\u0142owiek \u00f3w m\u00f3g\u0142by \u017cy\u0107 w czasach wie\u017cy Babel i robi\u0107 tam za wszechogarniaj\u0105cego t\u0142umacza (…). Wypr\u00f3bowa\u0142em go we wszystkich j\u0119zykach, w kt\u00f3rych zna\u0142em cho\u0107by jedn\u0105 przysi\u0119g\u0119 czy zwrot (…) a on, o losie! Zadziwi\u0142 mnie \u2013 wprawi\u0142 w zdumienie, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 nawet moim angielskim!”. Wed\u0142ug ks. Gaume, gdy w rozmowie z bolo\u0144skim ksi\u0119dzem Byron wyczerpa\u0142 s\u0142owa zaczerpni\u0119te z angielskiego slangu, Mezzofanti zacz\u0105\u0142 popisywa\u0107 si\u0119 wyrafinowanymi przyk\u0142adami \u017cargonu londy\u0144skiego, nieznanego wcze\u015bniej Byronowi, a przecie\u017c poeta mia\u0142 tak bogate s\u0142ownictwo!<\/p>\n\n

Innym razem grupa irlandzkich kleryk\u00f3w uda\u0142a si\u0119 do Rzymu. Postanowili zatrzyma\u0107 si\u0119 w Bolonii, by osobi\u015bcie pozna\u0107 s\u0142ynnego poliglot\u0119. Do miasta dotarli p\u00f3\u017anym popo\u0142udniem. Nast\u0119pnego ranka zamierzali ruszy\u0107 dalej, wi\u0119c postanowili uda\u0107 si\u0119 prosto do biblioteki uniwersyteckiej, gdzie spodziewali si\u0119 znale\u017a\u0107 Mezzofantiego. Ale jak mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107, biblioteka by\u0142a zamkni\u0119ta o tak p\u00f3\u017anej porze i w opustosza\u0142ych galeriach panowa\u0142a cisza. Duchowni d\u0142ugo tu\u0142ali si\u0119 po okolicy, szukaj\u0105c kogo\u015b, kto m\u00f3g\u0142by im pom\u00f3c. W ko\u0144cu zobaczyli zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 do nich cz\u0142owieka o skromnej posturze. Jeden z nich wyszed\u0142 z grupy i najlepsz\u0105 \u0142acin\u0105, na jak\u0105 by\u0142o go sta\u0107, zapyta\u0142 go o drog\u0119 do biblioteki.<\/p>\n\n

  • \u201cChcecie zwiedzi\u0107 bibliotek\u0119?\u201d Nieznajomy odpowiedzia\u0142 mu natychmiast po angielsku, z doskona\u0142ym akcentem.<\/li><\/ul>\n\n

    Kleryk stan\u0105\u0142 jak wryty.<\/p>\n\n

    • \u201eNa Jowisza, ch\u0142opcy!\u201d \u2014 zawo\u0142a\u0142 do swoich towarzyszy. „To\u017c to Mezzofanti we w\u0142asnej osobie!”<\/li><\/ul>\n\n

      W istocie, to by\u0142 Mezzofanti. Dowiedziawszy si\u0119, \u017ce s\u0105 Irlandczykami, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do nich w ich rodzimym j\u0119zyku, ale musieli przyzna\u0107, \u017ce nie potrafi\u0105 mu odpowiedzie\u0107. Tylko jeden kleryk zna\u0142 irlandzki z ksi\u0105\u017cek. Mezzofanti nawi\u0105za\u0142 z nim rozmow\u0119 na temat rzekomych analogii irlandzkiego z walijskim. Dodajmy dla jasno\u015bci, \u017ce w pierwszej po\u0142owie XIX stulecia angielski w du\u017cej mierze wypar\u0142 ju\u017c rodzimy j\u0119zyk Irlandii, a irlandzkim pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 zaledwie jedna czwarta mieszka\u0144c\u00f3w wyspy.<\/p>\n\n

      Cudzoziemcy cz\u0119sto poddawali Mezzofantiego rozmaitym testom. <\/h2>\n\n

      Gdy w 1819 r. Boloni\u0119 odwiedzi\u0142 cesarz Austrii Franciszek I, zanim przyj\u0105\u0142 poliglot\u0119 na audiencji, zadba\u0142 o odpowiedni dob\u00f3r cz\u0142onk\u00f3w swojej \u015bwity \u2013 chodzi\u0142o o to, aby reprezentowali g\u0142\u00f3wne j\u0119zyki Cesarstwa Austriackiego. Kolejno wi\u0119c Niemcy, W\u0119grzy, Czesi, Wo\u0142osi i Polacy korzystali z okazji, by porozmawia\u0107 z Mezzofantim. Ten za\u015b ka\u017cdemu odpowiada\u0142 tak p\u0142ynnie i poprawnie, \u017ce \u2013 jak wspomina\u0142 jego biograf \u2013 \u201eobdarzono go nie tylko aprobat\u0105, ale te\u017c podziwem i oklaskami\u201d.<\/p>\n\n

      Innym monarch\u0105, kt\u00f3ry spotka\u0142 si\u0119 z poliglot\u0105, by\u0142 car Rosji Miko\u0142aj I. Car rozmawia\u0142 z nim w Rzymie po rosyjsku i polsku. Wyzna\u0142 potem, \u017ce nie dostrzeg\u0142 w mowie uczonego kardyna\u0142a jakiegokolwiek obcego \u015bladu w akcencie. Za to Mezzofanti mia\u0142 pewne uwagi odno\u015bnie do czysto\u015bci i elegancji stylu, w jakim cesarz rozmawia\u0142 po polsku.<\/p>\n\n

      Jeszcze innemu testowi podda\u0142 go Bucheron \u2013 profesor literatury \u0142aci\u0144skiej na Uniwersytecie w Turynie. Uwa\u017ca\u0142 on, \u017ce jest niemo\u017cliwe, aby cz\u0142owiek skupiony na tak wielu j\u0119zykach, m\u00f3g\u0142 pozna\u0107 je gruntownie. Kiedy wi\u0119c odwiedzi\u0142 bibliotek\u0119, w kt\u00f3rej pracowa\u0142 poliglota, przygotowa\u0142 sobie zawczasu szereg specjalistycznych pyta\u0144 dotycz\u0105cych \u0142aciny. Za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce zada je niejako mimochodem w czasie rozmowy. Zgodnie z planem pocz\u0105tkowo b\u0142ah\u0105 dyskusj\u0119 szybko i zr\u0119cznie skierowa\u0142 na skomplikowane zagadnienia. Mezzofanti przeszed\u0142 test celuj\u0105co. Gdy profesor opuszcza\u0142 ju\u017c bibliotek\u0119, spotka\u0142 bibliotekarza Ferrucciego. Ten zapyta\u0142 go o wra\u017cenie, jakie wywar\u0142 na nim Mezzofanti. \u201ePer Bacco!” – odpowiedzia\u0142 zdumiony Bucheron. \u2013 Per Bacco! E il Diavolo! (Na Bachusa! To\u017c to diabe\u0142!)<\/p>\n\n

      Ka\u017cda okazja do nauki jest dobra<\/strong><\/h2>\n\n

      Poliglota wykorzystywa\u0142 ka\u017cd\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 do poznawania nowych j\u0119zyk\u00f3w. Gdy w ostatniej dekadzie XVIII wieku przez ziemie w\u0142oskie przetacza\u0142y si\u0119 kolejne wojny, Mezzofanti by\u0142 m\u0142odym ksi\u0119dzem i pe\u0142ni\u0142 pos\u0142ug\u0119 w szpitalach wojskowych, te za\u015b szybko zape\u0142ni\u0142y si\u0119 chorymi i rannymi \u017co\u0142nierzami \u2013 przedstawicielami r\u00f3\u017cnych europejskich narod\u00f3w. Wspomina\u0142 potem: <\/p>\n\n

      \u201eWci\u0105\u017c spotyka\u0142em tam W\u0119gr\u00f3w, S\u0142owian i Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy odnie\u015bli rany w bitwach albo byli inwalidami (…). Czu\u0142em b\u00f3l z powodu ich losu, a tak\u017ce braku mo\u017cliwo\u015bci komunikowania si\u0119 z nimi. Nie mog\u0142em wyspowiada\u0107 obecnych tam katolik\u00f3w ani po\u0142\u0105czy\u0107 z Ko\u015bcio\u0142em ludzi, kt\u00f3rzy byli od niego oddzieleni. Dlatego z ca\u0142ej si\u0142y stara\u0142em si\u0119 pozna\u0107 j\u0119zyk pacjent\u00f3w, dop\u00f3ki nie zbada\u0142em go wystarczaj\u0105co dobrze, aby\u015bmy mogli si\u0119 nawzajem zrozumie\u0107\u201d. <\/p>\n\n

      Tym sposobem bolo\u0144ski kap\u0142an opanowa\u0142 m.in. w\u0119gierski, czeski i polski. Z kolei j\u0119zyk cyga\u0144ski (romski) pozna\u0142 dzi\u0119ki \u017co\u0142nierzowi z w\u0119gierskiego pu\u0142ku, kt\u00f3ry kwaterowa\u0142 w mie\u015bcie.<\/p>\n\n

      Wydaje si\u0119, \u017ce poliglota mia\u0142 instynktown\u0105 \u0142atwo\u015b\u0107 w pojmowaniu najwa\u017cniejszych cech strukturalnych j\u0119zyk\u00f3w, co umo\u017cliwia\u0142o mu szybsze poznanie ka\u017cdego z nich i rozpocz\u0119cie pierwszych konwersacji. Z kolei doskona\u0142a pami\u0119\u0107 nie wypuszcza\u0142a \u017cadnego s\u0142owa, frazy, idiomu, ani nawet d\u017awi\u0119ku, kt\u00f3re wcze\u015bniej rejestrowa\u0142a. Dodajmy, \u017ce gdy Mezzofanti przebywa\u0142 gdzie\u015b sam, mia\u0142 zwyczaj snu\u0107 my\u015bli kolejno w ka\u017cdym ze znanych mu j\u0119zyk\u00f3w \u2013 tak, \u017ce nawet bez obecno\u015bci drugiej osoby m\u00f3g\u0142 cieszy\u0107 si\u0119 praktyk\u0105 konwersacji…<\/p>\n\n

      Praca, prostota, pasja…<\/strong><\/h2>\n\n

      Mezzofanti \u017cy\u0142 skromnie i spa\u0142 tylko kilka godzin na dob\u0119. Wstawa\u0142 zaraz po czwartej, niezale\u017cnie od pory roku. Po porannej modlitwie i medytacji odprawia\u0142 msz\u0119, nast\u0119pnie wypija\u0142 fili\u017cank\u0119 czekolady lub kawy. O \u00f3smej wyg\u0142asza\u0142 sw\u00f3j codzienny wyk\u0142ad na uniwersytecie, po czym udawa\u0142 si\u0119 do biblioteki. W bibliotece oddawa\u0142 si\u0119 swoim obowi\u0105zkom. Cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce prac\u0119 przerywa\u0142y mu wizyty ciekawskich nieznajomych. <\/p>\n\n

      O dwunastej zjada\u0142 skromny obiad w swoim mieszkaniu w budynku biblioteki. Po posi\u0142ku wraca\u0142 do pracy, a popo\u0142udnie po\u015bwi\u0119ca\u0142 na udzielanie prywatnych lekcji. Jego kolacja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z najprostszych da\u0144. Uczy\u0142 si\u0119 do p\u00f3\u017anych godzin i zawsze przed snem czyta\u0142 jeszcze przez kr\u00f3tki czas w \u0142\u00f3\u017cku. Dopiero kiedy nachodzi\u0142a go senno\u015b\u0107, mia\u0142 poczucie, i\u017c mo\u017ce ju\u017c odpocz\u0105\u0107 bez obaw, \u017ce traci cenny czas.<\/p>\n\n

      Mezzofanti mo\u017ce uchodzi\u0107 za wz\u00f3r dla os\u00f3b po\u015bwi\u0119caj\u0105cych si\u0119 samokszta\u0142ceniu. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce nawet wyj\u0105tkowe uzdolnienia j\u0119zykowe, aby mog\u0142y si\u0119 rozwin\u0105\u0107, wymagaj\u0105 po\u015bwi\u0119cenia, cierpliwo\u015bci i sta\u0142ego wysi\u0142ku. U niego ujawnia\u0142o si\u0119 to m.in. w gor\u0105czkowej pieczo\u0142owito\u015bci, z jak\u0105 gromadzi\u0142 i analizowa\u0142 dane gramatyczne, s\u0142owniki, podr\u0119czniki, czytanki i inne narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105ce do nauki. Korzysta\u0142 te\u017c z ka\u017cdej okazji, by rozmawia\u0107 z cudzoziemcami w obcych j\u0119zykach. Wiadomo, \u017ce nie wywy\u017csza\u0142 si\u0119 ani nie przejawia\u0142 sk\u0142onno\u015bci do narzekania. Po prostu skupia\u0142 si\u0119 na pracy.<\/p>\n\n

      Jak to mo\u017cliwe?<\/strong><\/h2>\n\n

      Mezzofanti nie zostawi\u0142 po sobie \u017cadnego dzie\u0142a, w kt\u00f3rym obja\u015bni\u0142by potomnym sw\u00f3j system efektywnego uczenia si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w. Pozostaje zgodzi\u0107 si\u0119 z opini\u0105, \u017ce by\u0142 to rezultat po\u0142\u0105czenia talentu i doskona\u0142ej pami\u0119ci z pasj\u0105 i konsekwentn\u0105 nauk\u0105. R\u0105bka tajemnicy mog\u0105 uchyli\u0107 jednak s\u0142owa, kt\u00f3re pewnego razu poliglota wypowiedzia\u0142 do swego znajomego, p. Libri : <\/p>\n\n

      \u201eNauka j\u0119zyk\u00f3w to rzecz \u0142atwiejsza ni\u017c si\u0119 powszechnie wydaje, albowiem we wszystkich j\u0119zykach istnieje ograniczona liczba punkt\u00f3w, na kt\u00f3re nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119; i je\u015bli kto\u015b opanuje te elementy, nauczenie si\u0119 reszty przyjedzie mu z \u0142atwo\u015bci\u0105\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Ilu j\u0119zyk\u00f3w mo\u017ce nauczy\u0107 si\u0119 cz\u0142owiek w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia? Pi\u0119ciu? Dziesi\u0119ciu? A mo\u017ce stu? Czy kto\u015b kiedykolwiek by\u0142 testowany ze znajomo\u015bci tak wielu j\u0119zyk\u00f3w? Je\u015bli zadajesz sobie tego rodzaju pytania, powiniene\u015b(a\u015b) pozna\u0107 histori\u0119 kardyna\u0142a Giuseppe Gaspara Mezzofantiego (kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w latach 1774-1849). Niezwyk\u0142e dziecko Mezzofanti sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego \u017cycia w Bolonii. Tam te\u017c przyj\u0105\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":6839,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[182],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/elemelingua.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/mezzofanti-1.png","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6714"}],"collection":[{"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6714"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6714\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6846,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6714\/revisions\/6846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6839"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/elemelingua.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}